Een pleidooi voor katholieke twitterethiek
Geef je waardering

Twitter is als een virtueel clubhuis, een café met onbeperkte openingstijden en zonder dat je dronken kunt worden. Op Twitter zijn geen regels, technische protocollen daar gelaten. Iedereen is vrij of te doen of te laten wat hij of zij wil en het onderling contact reguleert het gedrag van de groep en de individuele tweep.
In de katholieke twitterwereld is de weg naar regulatie een hobbelige weg van relaxte ontmoeting tot extreme ‘fitties’ (digitale ruzies). Daarin verschillen katholieke twitteraars overigens niet veel van andere tweeps. Het individuele en het groepsgedrag van de katholieke twittergemeenschap is opvallend congruent aan niet-gelovigen. En net als in de rest van de twittergemeenschap kun je zien dat mensen op verschillende manieren tegen Twitter aan kijken.
Met name dit jaar zijn er aardig wat katholieken actief geworden op Twitter. Hierdoor komen twitteraars met verschillende achtergronden vaker met elkaar in contact en zoeken contact met elkaar. De eerste tweetup op 9 oktober is zelfs aanstaande!
Dat geeft een nieuwe dimensie in de omgaan met elkaar tussen newbies, diehards, zoekers en ervaren rotten. Dat gaat vaak wonderwel goed, maar ook zijn er onderlinge aanvaringen. Deze aanvaringen bestaan uit onschuldige ruis (ontvanger begrijpt communicatiedoel zender niet, maar wordt uitgelegd), ernstige misverstanden door verkeerd begrip (waardoor mensen bedoeld of onbedoeld zich van elkaar verwijderen) en cyberbullying (waarbij katholieken andere katholieken doelbewust en langdurig treiteren of persoonlijk aanvallen). Soms gaat dat zo ver, dat de lol er van afraakt, mensen afhaken en er mogelijk zelfs imagoschade ontstaan bij andersgelovigen of niet-gelovigen (‘kijk die katholieken eens rollenbollen over straat’). En dat is nou net niet de functie die Twitter mogelijk maakt.
Een pleidooi voor kardinale deugden
Wij bepleiten daarom het toepassen van kardinale deugden door de twittergemeenschap. Niet dat Twitter onleefbaar is, maar ‘gewoon, omdat het kan’. We kiezen voor deugden en niet voor geboden. Hoewel de Tien Geboden leefregels zijn die God ons heeft gegeven, pretenderen wij geenszins dat we geboden kunnen opleggen. Dit doet geen recht aan onze positie noch aan de sociale gedragscultuur van Twitter waarin iedereen vrij is voor twitterstilte of sterk twittervolume te kiezen. Bovendien mogen we verwijzene naar de aloude Tien Geboden voor Computerethiek.
De kardinale deugden zijn typische ethische vormen die terug gaan tot Thomas van Aquino en Ambrosius van Milaan en die geïnspireerd zijn door de drie goddelijke deugden geloof, hoop en liefde zoals in de eerste brief van de apostel Paulus aan de Korinthiers (1 Kor 13:13) beschreven. Uitgangspunt bij de deugden is geen moeten, denken of streven, maar willen, en dan vooral de goede wil. De Blijde Boodschap is er voor alle mensen van goede wil. In die goede wil ligt de kern van de deugd en in de Blijde Boodschap het verlangen om naastenliefde te bevorderen.
We bepleiten daarom als eerste voor digitale prudentia. Twitter met wijsheid en voorzichtigheid met respect en naastenliefde voor de ander. Bedenk vooraf hoe een mogelijke tweet overkomt, of licht toe wat de intentie van je tweet is. Zeker als je iemand nooit in het echt hebt gezien, is het goed te beseffen dat iemand een hele ander taalgebruik heeft. Ook weet je soms niet of iemand om een bepaalde reden of vanuit een bepaald perspectief twittert. Vooral bij stijlfiguren is het belangrijk te checken, of af te wachten wat de aard van de tweets zijn.
Twitter ook met rechtvaardigheid (iustitia). In deze zin vertalen we rechtvaardigheid met ‘fairness’ of eerlijkheid. Heel simpel wees eerlijk ook in wat je twittert en ga geen valse zaken in de wereld brengen, of iemand valselijk beschuldigen of belasteren. We zouden het ook kunnen vertalen met openheid. Sociale media zijn open van karakter en daarom passen anonieme accounts niet. Stel je zelf in eerlijkheid voor wie je bent, en wat je doet. Het draagt ons inziens bij aan onderling contact als mensen willen weten wie ze tegenover zich hebben.
Gebruik sociale media met moed en sterkte. Dat is een derde deugd. Dit mag niet worden vertaald met de opvatting ‘wie kan het verste plassen’ of laten zien wie meer kennis van geloof heeft dan de ander. Moed mag wel worden getoond door mensen die het katholieke geloof niet kennen, of vijandig zijn, de zichtbaarheid van de goede wil van katholieken te tonen. Wees oprecht zichtbaar en krachtig in het vertrouwen dat ontmoeting tot wederzijds begrip leidt.
Gebruik Twitter, Facebook of Hyves met zelfbeheersing en zorgvuldigheid. In een mediacultuur waarin roepen en zelfexpressie bovenliggend lijkt te zijn, doet de laagdrempeligheid van sociale media een beroep op zelfbeheersing. Ga niet schreeuwen, val mensen niet persoonlijk aan. Wacht even met het indrukken van de returntoets totdat je zeker weet of je de 140 tekens openbaar wilt maken. Onze tijden zijn uitbundig, dus soberheid past op zijn tijd. Twitter wordt een aangenaam klimaat als er adem is, de lucht die vrij komt bij een twitterstilte, of als je de Geest die over de Twittersnelweg waait, toelaat.
We zijn hoopvol en tegelijkertijd bescheiden. Twitter is een nieuw fenomeen, met ontzettend veel communicatie-aspecten die niet altijd even goed worden begrepen. Zo is in Nederland Twitter een instrument voor ontmoeting, waar ook een hoop gezelligheid en humor aanwezig is (anders dan bijvoorbeeld het Twittergebruik in Duitsland).
Al in de midden jaren negentig ontstonden netiquettes, richtlijnen en codificatie voor discussiegroepen, email en andere vormen van digitale communicatie. Dat is nu niet anders en over een tijdje zal dit artikel volstrekt achterhaald zijn. Bij ieder nieuw medium ontstaat vrij snel de wens tot codificatie om het medium te begrijpen. Daarin is tevens altijd een leercurve te zien die voor volstrekt onbekenden met Twitter lange tijd kan duren en zelfs tot (tijdelijk) afhaken kan leiden omdat het sociale medium niet begrepen wordt.
We pogen echter een handreiking te doen om verder tot elkaar te komen om een virtuele gemeenschap rond Christus te vormen. Voor mensen van goede wil is dat een kleine stap op een laagdrempelig platform.
Ruud Verheggen, priester te Tienray, Swolgen en Meerlo
Eric van den Berg, informatiewetenschapper
Delen in je netwerk: Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+Pin on PinterestBuffer this pageEmail this to someone